Đề cương môn học » CHƯƠNG TRÌNH, PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NGỮ VĂN

Khoá đào tạo: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn

Tên môn học: Chương trình, Phương pháp dạy học Ngữ Văn

Số tín chỉ: 4

Mã môn học:

Học kỳ: 7

 

Các môn học tiên quyết

- Tâm lý học 1

- Tâm lý học 2

- Giáo dục học đại cương

- Lý luận dạy học

- Tổ chức quản lí trường lớp và hoạt động giáo dục

- Phương pháp- công nghệ dạy học

- Các môn văn học (trọng tâm: lý luận văn học, lịch sử văn học Việt Nam, lịch sử văn học nước ngoài)

 Các môn học kế tiếp

- Thực hành sư phạm

- Khoá luận tốt nghiệp

 

 

Mục tiêu chung của môn học

Học xong môn này, sinh viên đạt được:

* Về kiến thức:

- Hiểu được nội dung các bài học cụ thể trong chương trình Ngữ Văn THPT.

- Trình bày được phương pháp dạy các kiểu bài cụ thể trong chương trình.

- Nêu được một số kĩ thuật tổ chức bài dạy.

 * Về kỹ năng:

- Vận dụng được các phương pháp đã học để dạy các kiểu bài khác nhau trong chương trình.

- Tổ chức được các hoạt động trong một giờ học Ngữ Văn.

* Thái độ:

- Có ý thức dạy học theo đặc trưng kiểu bài.

- Có ý thức đổi mới phương pháp dạy học Ngữ Văn theo định hướng phát huy tính tích cực của người học.

 

Tóm tắt nội dung môn học:

Chương trình, phương pháp dạy học Ngữ Văn là môn học trang bị cho sinh viên những kiến thức về đặc điểm, kết cấu chương trình Ngữ Văn THPT và các phương pháp dạy học một kiểu bài cụ thể.

            Môn học bao gồm 3 chương:

            - Chương 1: Phương pháp dạy học Văn học.

            - Chương 2: Phương pháp dạy học Tiếng Việt.

            - Chương 3: Phương pháp dạy học Làm Văn.

Phương pháp dạy học Văn học dựa trên đặc trưng tiếp nhận văn học trong nhà trường để đưa ra những phương pháp dạy học văn hiệu quả nhất; từ đó cung cấp các phương pháp dạy 4 kiểu bài cụ thể: Văn học sử, Tác phẩm văn học Việt Nam, Lý luận văn học và Văn học nước ngoài.

Phương pháp dạy học Tiếng Việt nhấn mạnh vai trò và tính tích hợp của môn Tiếng Việt trong trường PT để đề xuất các phương pháp dạy học Tiếng Việt theo chương trình đổi mới. Trên cơ sở phân tích đặc điểm của 2 kiểu bài lý thuyết và thực hành, phân môn xây dựng quy trình dạy các kiểu bài cụ thể và thiết kế một giáo án mẫu.

Phương pháp dạy học Làm văn đưa ra các phương pháp dạy 5 kiểu bài cụ thể: Phân tích đề và lập dàn ý, Nghị luận văn học, Nghị luận chính trị- xã hội, Tập làm văn miệng và Trả bài Tập làm văn dựa trên đặc điểm riêng của từng kiểu bài.

 

 Nội dung chi tiết môn học:

CHƯƠNG 1: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VĂN HỌC.

Bài 1: Tiếp nhận văn học trong nhà trường.

1.1. Chương trình văn học THPT

            1.1.1. Nguyên tắc xây dựng chương trình

            1.1.2. Cơ cấu chương trình

1.2. Tiếp nhận văn học với dạy- học Văn.

1.2.1.  Tiếp nhận văn học

1.2.2.  Tiếp nhận văn học trong nhà trường

    

Bài 2: Các phương pháp dạy học văn

2.1. Phương pháp đọc tác phẩm

2.1.1.  Khái niệm

2.1.2. Mục đích của việc đọc tác phẩm

2.1.3. Đọc diễn cảm tác phẩm

2.1.4. Hướng dẫn học sinh đọc tác phẩm ở nhà

2.2. Phương pháp diễn giảng

2.2.1. Khái niệm

2.2.2. Cấu trúc của phương pháp diễn giảng

2.3. Phương pháp đàm thoại 

2.3.1. Khái niệm:

2.3.2. Sử dụng phương pháp đàm thoại trong giờ giảng văn:

2.3.3. Sử dụng phương pháp đàm thoại trong giờ Tiếng Việt, Làm văn:

2.4. Phương pháp trực quan:

2.4.1.  Sử dụng tranh ảnh, hiện vật

2.4.2.  Sử dụng biểu bảng, mô hình:

2.4.3.  Sử dụng các phương tiện khác

2.5. Dạy học nêu vấn đề

2.5.1.  Khái niệm

2.5.2.  Việc sử dụng kiểu dạy học nêu vấn đề

Bài 3 : Phương pháp dạy học các kiểu bài cụ thể

3.1. Phương pháp dạy học bài văn học sử

3.1.1. Đặc điểm kiểu bài

3.1.2. Phương pháp dạy học

3.2. Phương pháp dạy học tác phẩm văn học Việt Nam

3.2.1. Dạy học tác phẩm tự sự

3.2.2. Dạy học tác phẩm trữ tình

3.2.3. Dạy học tác phẩm kịch

3.3. Phương pháp dạy học lý luận văn học

3.3.1. Lý luận văn học ở trung học phổ thông

3.3..2. Phương pháp dạy học bài lý luận văn học ở THPT

3.3.3. Thiết kế bài giảng lý luận văn học

 

3. 4. Phương pháp dạy học văn học nước ngoài

3.4.1. Tính đặc thù của môn văn học nước ngoài trong chương trình THPT.

3.4.2. Thực trạng phân bố chương trình và dạy học văn học nước ngoài hiện nay ở THPT.

3.4.3. Phương pháp dạy học văn học nước ngoài ở THPT.

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TIẾNG VIỆT

Bài 1: Môn Tiếng Việt ở trư­ờng THPT

1.1.  Vị trí của môn tiếng Việt

1.1.1. Mục tiêu

1.1.2. Mối quan hệ với các môn khác

1.2. Ch­ương trình tiếng Việt ở trư­ờng THPT

1.2.1. Đặc điểm ch­ương trình

            1.2.2. Phân tích ch­ương trình

Bài 2: Dạy và học Tiếng Việt theo phương pháp tích cực

2.1. Khái niệm phương pháp dạy học. Bản chất của phương pháp dạy học tích cực.

2.1.1. Quan niệm về phương pháp

            2.1.2. Bản chất của phương pháp tích cực

2.2. Hoạt động học tập của học sinh

2.2.1. Hoạt động giao tiếp

2.2.2. Hoạt động phân tích, tổng hợp, thực hành lí thuyết

2.3. Hoạt động giảng dạy của giáo viên

2.3.1. Giao việc cho học sinh

2.3.2. Kiểm tra học sinh

2.3.3. Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả làm việc

2.3.4. Tổ chức đánh giá

Bài 3: Phương pháp dạy học các hợp phần Tiếng Việt ở THPT

3.1. Các loại bài học tiếng Việt

3.1.1. Bài lý thuyết

3.1.2. Bài thực hành

3.2. Quy trình dạy học các loại bài, kiểu bài 

3.2.1. Đối với kiểu bài lý thuyết có cấu tạo ba phần

3.2.2. Đối với kiểu bài lý thuyết có cấu tạo hai phần

3.2.3. Đối với kiểu bài thực hành

3.3. Một bài soạn minh hoạ về tiếng Việt 

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP  DẠY HỌC LÀM VĂN.

Bài 1: Mấy vấn đề có tính nguyên tắc của việc dạy học môn Làm văn ở trường PTTH

1.1. Môn Làm văn ở trường THPT

1.1.1. Vị trí, nội dung môn Làm văn

            1.1.2. Tính chất thực hành của môn Làm văn.

1.2. Nguyên tắc dạy học môn Làm văn ở trường THPT

            1.2.1. Tình hình dạy học môn Làm văn ở trường THPT

            1.2.2. Các nguyên tắc dạy học

Bài 2: Phương pháp dạy học các kiểu bài cụ thể

2.1. Phương pháp dạy học bài Phân tích đề và lập dàn ý

2.1.1. Đặc điểm của bài

2.1.2. Một số yêu cầu cơ bản của bài

2.1.3. Các phương pháp dạy học

2.2. Phương pháp dạy học bài Làm văn nghị luận văn học

2.2.1. Đặc điểm của bài

2.2.2. Một số yêu cầu cơ bản của bài

2.2.3. Các phương pháp dạy học

2.3. Phương pháp dạy học bài Làm văn nghị luận chính trị- xã hội

2.3.1. Đặc điểm của bài

2.3.2. Một số yêu cầu cơ bản của bài

2.3.3. Các phương pháp dạy học

2.4. Phương pháp dạy học bài Tập làm văn miệng

2.4.1. Đặc điểm của bài

2.4.2. Một số yêu cầu cơ bản của bài

2.4.3. Các phương pháp dạy học

2.5. Phương pháp dạy học bài Trả bài tập làm văn

2.5.1. Đặc điểm của bài

2.5.2. Một số yêu cầu cơ bản của bài

2.5.3. Các phương pháp dạy học

 Tài liệu:

9.1. Tài liệu bắt buộc:

1. Lê A, Nguyễn Quanh Ninh, Bùi Minh Toán, Phương pháp dạy học tiếng Việt ở phổ thông trung học, NXB Giáo dục, 1996.

2. Lê A, Một số vấn đề dạy và học Làm văn, ĐH Sư phạm Hà Nội, 1990.

3. Phan Trọng Luận, Nguyễn Thanh Hùng, Phương pháp dạy học văn, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội 2003.

4. Phùng Văn Tửu, Cảm thụ và giảng dạy văn học nước ngoài, NXB GD 2002.

9.2. Tài liệu tham khảo bắt buộc:

1. Lê A, Vương Toàn, Nguyễn Quanh Ninh. Phương pháp dạy tiếng mẹ đẻ (tập 1), 2, NXB Giáo dục, 1989.

2. Lê A. Mấy vấn đề cơ bản của việc dạy học tiếng Việt ở phổ thông. Tạp chí NCGD. 12/1990.

3. Nguyễn Gia Câu, Vấn đề hiện đại hóa phương pháp dạy học Văn, Tạp chí NCGD, 4/1994.

4. Nguyễn Quang Cương, Câu hỏi và bài tập với việc dạy học tác phẩm văn chương trong nhà trường, NXB ĐHQG, H. 2002.

5. Nguyễn Viết Chữ, Phương pháp dạy học tác phẩm văn chương, (theo loại thể), NXB ĐHQG, H. 2001.

6. Nguyễn Thị Thanh Hương, Dạy học Văn ở trường phổ thông, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2001.

7. Nguyễn Trọng Hoàn, Rèn luyện tư duy sáng tạo trong dạy học tác phẩm văn chương, NXB Giáo dục, 2002.

8. Nguyễn Thanh Hùng, Đọc và tiếp nhận văn chương, NXB Giáo dục, H. 2004.

9. Phan Trọng Luận. Phân tích tác phẩm văn học trong nhà trường, NXB Giáo dục 1977.

10. Nguyễn Minh Thuyết, Về việc dạy tiếng ở trường phổ thông, Tạp chí NCGD, 12/1988.

11. Bùi Minh Toán, Về quan điểm giao tiếp trong việc dạy tiếng Việt, Tạp chí NCGD, 11/1992.

12. Phạm Quang Trung, Cảm xúc văn chương và vấn đề dạy Văn ở trường PT, NXB GD, 1998.

9.3. Tài liệu tham khảo lựa chọn:

1. M. Arnaudop, Tâm lý học sáng tạo văn học, NXB Văn học, H. 1978.

2. Nguyễn Văn Hạnh, Huỳnh Như Phương. Lý luận văn học vấn đề và suy nghĩ, NXB Giáo dục, 1995.

3. Phan Trọng Luận, Xã hội- văn học- nhà trường, NXB ĐHQG, H. 1996.

4. V.A. Nhicônxki, Phương pháp giảng dạy văn học ở trường PT, NXB  GD, H. 1978.

5. Phan Trọng Luận, Xã hội- văn học- nhà trường, NXB ĐHQG, H. 1996.

6. Guy Palmade, Các phương pháp sư phạm, NXB Thế giới, H. 2002.

7. Nguyễn Đức Tồn, Mấy vấn đề lý luận và phương pháp dạy học từ ngữ Tiếng Việt trong nhà trường, NXB Đại học Quốc gia HN, 2003.

8. Hà Hồng Vân, Nguyễn Minh Chính, Giáo trình phương pháp dạy Tiếng Việt – Làm văn, Đại học Cần Thơ, 1995.

9. Hà Hồng Vân. Phát triển năng lực ngôn ngữ cho học sinh phổ thông trong việc dạy học tiếng Việt (Giáo trình BDTX chu kỳ 1996 – 2000, ĐHCT 1998).

 

Chính sách đối với môn học:

            - Các loại bài tập phải nộp đúng hạn theo yêu cầu của GV.

            - SV phải thực hiện các bài tập một cách nghiêm túc, không được sao chép (dưới mọi hình thức).

- SV tích cực đóng góp ý kiến trong giờ học được thưởng 0,5 - 1 điểm vào bài tập lớn giữa kỳ.

 

 Phương pháp, hình thức kiểm tra- đánh giá kết quả học tập môn học:

1. Kiểm tra đánh giá thường xuyên:

            20 mục tiêu bậc 1 và  5 mục tiêu bậc 2.

2. Kiểm tra - đánh giá định kỳ

a) Bài tập cá nhân/ tuần:

- Trọng số điểm: 10% tổng điểm

- Hình thức: Viết tiểu luận

            - Tiêu chí đánh giá:

            + Xác định và phân tích được vấn đề nghiên cứu trọng tâm (6 điểm).

            + Có bằng chứng về việc sử dụng tài liệu do GV hướng dẫn (1 điểm).

            + Có những kiến giải riêng của bản thân (2 điểm).

            + Trình bày sạch sẽ, trích dẫn hợp lệ (1 điểm).

b) Bài tập nhóm/ tháng:

- Trọng số điểm: 10% tổng điểm

            - Hình thức: Bài viết tổng hợp

            - Tiêu chí đánh giá:

            + Quá trình làm việc nhóm: thể hiện qua biên bản làm việc nhóm nộp lại cho GV. (2 điểm).

 

+ Kết quả làm việc nhóm thể hiện qua sản phẩm nộp cho GV (8 điểm).

c) Bài tập cá nhân/ học kỳ:

- Trọng số điểm: 15% tổng điểm

            - Hình thức: Bài tập lớn được giao từ đầu học kỳ cho SV tự chọn.

            Khuyến khích SV tự phát hiện vấn đề nghiên cứu liên quan đến Phương pháp dạy học Ngữ Văn.

            Có thể tham khảo một số đề tài sau:

1. Đọc- hiểu trong dạy học Ngữ Văn.

2. Vận dụng phương pháp trực quan để nâng cao chất lượng dạy học thơ (hoặc các thể loại khác).

3. Dạy học tác phẩm Văn học theo đúng đặc trưng thể loại.

4. Các biện pháp khắc phục khó khăn trong dạy học thơ Đường.

5. Dạy học Làm văn trên tiền đề lý luận về ngôn ngữ học.

6. Đổi mới dạy học Tiếng Việt theo phương pháp tích cực.

7. Những hình thức để nâng cao tính thực hành trong dạy học Làm văn.

            - Tiêu chí đánh giá:

            + Đặt vấn đề, xác định đối tượng, nhiệm vụ, phương pháp nghiên cứu hợp lý, lôgic (1 điểm).

            + Có bằng chứng rõ rệt về năng lực tư duy phê phán, kỹ năng phân tích, tổng hợp, đánh giá trong việc giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu (7 điểm).

            + Có bằng chứng về việc sử dụng các tài liệu, các công nghệ, phương pháp, giải pháp do giảng viên hướng dẫn (1 điểm).

            + Bố cục hợp lý, ngôn ngữ trong sáng, trình bày đẹp (1 điểm).

d) Kiểm tra- đánh giá giữa kỳ:

- Trọng số điểm: 15% tổng điểm

            - Hình thức: Thi dạy theo nhóm, tự chọn một tác phẩm văn học cụ thể trong chương trình Ngữ Văn THPT.

e) Kiểm tra- đánh giá cuối kỳ:

- Trọng số điểm: 50% tổng điểm

           

Điểm cuối kỳ = 70% * điểm thi giảng + 30% * điểm giáo án.

 

- Hình thức: thi giảng theo nhóm.

- Nội dung: Chọn giảng một tác phẩm cụ thể trong chương trình Ngữ Văn THPT.

- Tiêu chí đánh giá:

 

TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ GIẢNG DẠY

Đánh giá theo thang điểm 10

 

Nội dung

Tiêu chí

Điểm

Kiến thức

Khoa học

  + Bảo đảm kiến thức truyền thụ đầy đủ, chính xác. Đảm bảo sự liên thông kiến thức.

  + Đảm bảo tính lôgic của nội dung sắp xếp trong bài giảng.

  +  Hệ thống câu hỏi hợp lý, lôi cuốn được học sinh, kích thích năng lực sáng tạo, chủ động trong suy nghĩ của học sinh.

1

1

 

1

Bố cục

bài giảng

+ Nhấn mạnh được trọng tâm bài giảng.

+ Đảm bảo tính hệ thống chặt chẽ, tính linh hoạt trong việc sắp xếp và chuyển ý.

1

1

Các kỹ năng

sư phạm

+ Trong khi giảng phối hợp được các phương pháp một cách hợp lý, đảm bảo hiệu quả của từng phương pháp.

+ Tư thế tác phong chững chạc, cách trình bày bảng rõ ràng, phân phối thời gian hợp lý. Nếu sử dụng phương tiện dạy học (máy chiếu, overhead...) thì phải phát huy được tác dụng của phương tiện dạy học và sử dụng thành thạo chúng.

+ Thể hiện đươc khả năng tổ chức, bao quát lớp trong giờ giảng.

+ Thể hiện được sự phối hợp nhịp nhàng trong nhóm giảng.

+ Khuyến khích tính sáng tạo.

2

 

1.5

 

0.5

0.5

0.5

 

 

TIÊU CHÍ  CHẤM GIÁO ÁN

Đánh giá giáo án theo thang điểm 10

1. Giáo án đảm bảo đủ cấu trúc: 5 phần (2 điểm)

            - Đối tượng dạy học

            - Mục tiêu

            - Phương pháp, phương tiện dạy học

            - Yêu cầu học sinh chuẩn bị bài

            - Tiến trình bài giảng

2. Mục tiêu rõ ràng: có phân bậc mục tiêu (2 điểm)

3. Tiến trình bài giảng: (6 điểm)

            - Các hoạt động giảng dạy phù hợp và đạt được mục tiêu đề ra (5 điểm)

            - Có các hình thức kiểm tra- đánh giá phù hợp đối với học sinh (1 điểm)

13. Các yêu cầu khác của giảng viên:

- SV được phép nghỉ không quá 20 % giờ lý thuyết (3 giờ)

            - SV phải tham gia đầy đủ các giờ xêmina, thảo luận nhóm và thực hành. Nếu nghỉ 1- 2 giờ, SV sẽ bị trừ 1- 2 điểm vào bài tập cá nhân. Nếu quá 2 giờ, SV sẽ không được phép dự thi cuối kỳ.

- Không được đến lớp muộn quá 10 phút.

 

Gửi bạn bè      Bản in
Các tin khác
©2008-2012 Copyright by University of Education, VNU. All right Reserved